Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

Algemeen

Met risicomanagement krijgt de gemeente inzicht in de risico’s. Doel is het vergroten van het risicobewustzijn, het beheersen van de risico’s en het kunnen bepalen van een volledig en goed onderbouwd weerstandsvermogen. Inzicht in de risico's stelt ons in staat om verantwoorde besluiten te nemen.

Beleidskader & Verordeningen

Nota risicomanagement gemeente Hoeksche Waard 2019.

Weerstandsvermogen

Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin een gemeente in staat is financiële tegenvallers of risico’s op te vangen, zonder dat de normale bedrijfsvoering daardoor wordt aangetast. Het weerstandsvermogen is het resultaat van een vergelijking tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de financiële gevolgen van de risico’s, zijnde de benodigde weerstandscapaciteit. Onderstaand schema verduidelijkt dit:

Beschikbare weerstandscapaciteit

Gemeente Hoeksche Waard heeft als beschikbare weerstandscapaciteit de algemene reserve beschikbaar:

Bij de berekening van de weerstandscapaciteit houden we de stand van de algemene reserve aan per 31 december van de betreffende jaarschijven.

Inventarisatie risico’s

Om de risico's van onze organisatie in kaart te brengen, wordt het risicoprofiel twee keer per jaar geactualiseerd door een uitvraag in de organisatie. Het geactualiseerde risicoprofiel wordt ingevoerd in het softwareprogramma Fully in Control.

Het verhogen van het risicobewustzijn binnen de organisatie is een vervolgstap voor het professionaliseren van risicomanagement. Het risico-denken integreren in de processen is daarbij van belang. Sturing van de organisatie en het op een verantwoorde wijze nemen van besluiten is niet mogelijk zonder inzicht in de risico’s die het behalen van de doelstellingen van de gemeente in de weg staan.

Het risicoprofiel van onze organisatie bestaat uit 61 risico’s met een totaal financieel maximum van €54,3 miljoen. In onderstaand overzicht worden de 5 risico’s weergegeven met de hoogste invloed op de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. In de programma's opgenomen in hoofdstuk 2 van deze begroting, zijn de belangrijkste risico's per programma weergegeven.

(Bedragen X €1.000)

Risicokaart

Deze kaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart komen overeen met de aantallen risico’s in het desbetreffende vak van de risicokaart. Een risico in het groene gebied vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico met een score in het oranje gebied vraagt wél om aandacht. Een risico met een score in het rode gebied vereist directe aandacht omdat dit de continuïteit van de organisatie bedreigt.

Benodigde weerstandscapaciteit

We bepalen met behulp van een risicosimulatie hoeveel middelen nodig zijn om de risico’s af te dekken op basis van de geïnventariseerde risico’s en de risicowaardering (kans x financieel gevolg). De risicosimulatie is essentieel omdat het reserveren van het maximale bedrag € 54,3 miljoen (zie de risico- inventarisatie) ongewenst is. Uitgangspunt bij de risicosimulatie is het gegeven dat de geïdentificeerde risico’s nooit allemaal tegelijk en met een maximale omvang zullen optreden.

De berekening van de benodigde weerstandscapaciteit wordt gemaakt door middel van een Monte Carlo-risicosimulatie. De risicosimulatie is uitgevoerd op basis van de ingevoerde risico’s en hun kans x impact. Bij een risicosimulatie wordt denkbeeldig op basis van individuele kansverdelingen per risico 100.000 keren de werkelijkheid nagebootst. Dit leidt tot een nieuwe gezamenlijke kansverdeling die alle risico’s uit het gehele risicoprofiel omvat.

Uitgangspunt is dat we risico’s met 90% mate van zekerheid willen afdekken. Uit de risicosimulatie volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandscapaciteit van € 12,35 miljoen.
De risico's met betrekking tot de grondexploitaties zijn bij de risico-inventarisatie niet aangeleverd en dan ook niet meegenomen in de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit.

Ratio weerstandsvermogen

Voor de uiteindelijke beoordeling van het weerstandsvermogen geldt de ratio:

De ratio ziet er als volgt uit:

De notitie Risicomanagement bepaalt dat de ratio van het weerstandsvermogen voldoende moet zijn (tussen de 1,0 en 1,4). De huidige ratio van 5,6% voldoet ruimschoots aan deze doelstelling. De minimaal benodigde weerstandscapaciteit om in de categorie voldoende te vallen is 1,0 x de benodigde weerstandscapaciteit.

Basisset financiële kengetallen

Het BBV schrijft voor dat we een uniforme basisset met 5 financiële kengetallen opnemen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. De volgende tabel geeft de basisset financiële kengetallen weer.

Sturing met financiële kengetallen

De financiële kengetallen geven inzicht in de “financiële gezondheid” van de gemeente. De afzonderlijke kengetallen zeggen echter weinig. We bekijken de kengetallen daarom altijd in samenhang met elkaar. In het algemeen geldt dat er weinig ruimte is voor financiële bijsturing bij een hoge schuld, structurele lasten die hoger zijn dan de structurele baten en hoge woonlasten. Heeft een gemeente geen of weinig schulden, een goed gevulde bankrekening en zijn de baten vrijwel ieder jaar even hoog of iets hoger dan de lasten? Dan staat een gemeente er over het algemeen goed voor. Met behulp van de 5 financiële kengetallen die betrekking hebben op de balans en de begroting kunnen we een goed globaal beeld schetsen van onze financiële positie. Vanuit het globale beeld kunnen eventuele aandachtspunten aanleiding zijn om maatregelen te treffen.

Tabel normen en signaleringswaarden

Voor de financiële kengetallen heeft provincie Zuid-Holland een normen (signaleringswaarden) geformuleerd. Onderstaande tabel geeft de financiële kengetallen weer van onze gemeente ten opzichte van deze normen / signaleringswaarden.

Financiële positie gemeente Hoeksche Waard

Op basis van de uitkomsten van de financiële kengetallen en de weerstandsratio kunnen we concluderen dat onze financiële positie voldoende is:

• Er is voldoende eigen vermogen.
• Er is voldoende vermogen om aan onze financiële verplichtingen te kunnen voldoen.
• Er is nog steeds ruimte om de eigen belastingen te verhogen.
• Het aandeel van de grondexploitaties op onze totale begroting is relatief (zeer) gering.

Uit bovenstaande tabel blijkt dat onze structurele exploitatieruimte,onder druk staat de komende jaren. Dit is met name als gevolg van sterk teruglopende inkomsten vanuit het Rijk (gemeentefonds). Tijdelijke inzet van onze algemene reserve ter dekking van begrotingstekorten is weliswaar toegestaan, maar betreft géén structurele oplossing omdat reserves naar verloop van tijd leeg (kunnen) lopen. Om die reden heeft het colllege onderzoek gedaan naar de onderuitputting van budgetten. Daarnaast legt het college een aantal ombuigingsvoorstellen (dekkingsvoorstellen) aan de raad voor. Deze zijn verwerkt in de tweede begrotingswijziging 2027 die onderdeel is van het raadsvoorstel bij deze programmabegroting.

Hoewel onze huidige schuldenlast nog nog steeds relatief gering is, is de verwachting dat deze in de komende jaren verder zal toenemen als gevolg van het forse investeringsprogramma waarvoor naar verwachting nieuwe externe financiering benodigd zal zijn.