Wonen, Mobiliteit, Energie (WME)
Doel en positie van deze paragraaf
Het programma Wonen, Mobiliteit en Energie (WME) bundelt de grote en onderling afhankelijke woningbouw-, mobiliteits- en energieopgaven van gemeente Hoeksche Waard. Deze paragraaf geeft de gemeenteraad op hoofdlijnen inzicht in de doelen, prioriteiten, voortgang, financiële kaders en belangrijkste risico’s van het programma in 2027. Het jaar 2027 staat in het teken van verdere implementatie en inrichting van het vastgestelde programmaplan WME.
De kern van WME is dat woningbouw niet als een op zichzelf staande opgave wordt uitgevoerd. Bereikbaarheid, verkeersveiligheid, voldoende netcapaciteit, maatschappelijke voorzieningen, ruimtelijke kwaliteit en draagvlak zijn randvoorwaarden voor uitvoerbare gebiedsontwikkelingen. De gemeente stuurt deze samenhang programmatisch en projectmatig, met toepassing van Integraal Projectmanagement (IPM), toepassing van Plan Do Check Act (PDCA) en beheersing op de GROTICK-aspecten: Geld, Risico’s, Organisatie, Tijd, Informatie, Communicatie en Kwaliteit/scope.
Toekomstvisie 2050
In lijn met de toekomstvisie 2050 ligt er een grote opgave op het gebied van wonen, mobiliteit en energievoorziening. Deze WME-opgave wordt voortvarend ter hand genomen. Dit resulteert in een toename van woningbouw, een uitbreiding van ons mobiliteitsareaal en een toekomst vaste invulling van ons energienet. Ook zal hierdoor onze gemeente in omvang groeien qua inwonersaantallen (100k + gemeente). Dit heeft consequenties voor zowel sociaal maatschappelijke als voorzieningen in de buitenruimte. In de voorliggende begroting is hier vooralsnog geen rekening gehouden met deze significante groei, maar wel rekening gehouden met de voorbereiding om te komen tot dit inzicht.
Bovenstaande toevoeging heeft gevolgen voor onze gemeente. Om meer inzicht te krijgen in de gevolgen hiervan, is opdracht aan een externe partij verstrekt voor een impactanalyse voor het project Stougjeswijk (pilot). De uitkomsten van dit onderzoek met betrekking tot project Stougjeswijk worden in het vierde kwartaal 2026 verwacht en gecommuniceerd aan de gemeenteraad. De nieuwe projectplannen en de daarbij behorende investeringsplannen en de daaraan gekoppelde maatschappelijke impact worden bij de volgende begrotingen en P&C momenten in de paragraaf WME in beeld gebracht.
Beleidsmatige context
Het Programmaplan WME vormt het kader voor de integrale sturing, beheersing en verantwoording van de gebiedsontwikkelingen en de daarbij noodzakelijke mobiliteits- en energieprojecten. Het programma sluit aan op de Omgevingsvisie, de Toekomstvisie Hoeksche Waard en de Visie SamenLeven.
Het coalitieakkoord 2026-2030, ‘Werken aan een sterke toekomst!’, bevestigt en verscherpt deze koers. Het college wil woningbouw versnellen door parallel te plannen, integraal te werken en projecten te prioriteren. Daarbij gelden het principe ‘eerst bewegen en dan bouwen’, de aanpak van netcongestie en het behoud van het dorpse karakter, de leefbaarheid en de landschappelijke kwaliteit als belangrijke randvoorwaarden.
- Gerichte en geleidelijke groei in alle dorpen, primair gericht op de eigen woonbehoefte.
- Extra aandacht voor ouderen, starters, doorstroming en bijzondere woonvormen.
- Koppeling van woningbouw aan tijdige mobiliteitsmaatregelen en bereikbaarheid.
- Prioriteit voor een stabiel en toekomstbestendig energiesysteem.
- Versterking van uitvoeringskracht, strategisch vermogen en integrale advisering.
Programmadoelen 2027
In 2027 richt het programma WME zich op de volgende resultaten:
Ambitie | Doel | Indicator | Normering/streefgetal | Resultaat | Wat gaan we ervoor doen? |
|---|---|---|---|---|---|
Wonen en groei De Hoeksche Waard groeit evenwichtig en toekomstbestendig, met voldoende passende woningen voor huidige en toekomstige inwoners. | Versnellen van de woning-bouwopgave en bestuurlijk sturen op programmering, fasering en realisatie. |
|
| Een bestuurlijk uitlegbare woning-bouwpro-grammering met inzicht in tempo, knelpunten, keuzes en effecten op de leef-omgeving. |
|
Bereikbaarheid en mobiliteit Nieuwe ontwikkelingen zijn bereikbaar, verkeersveilig en verbonden met het regionale en lokale netwerk. | Borgen dat mobiliteits-maatregelen en verkeerskundige randvoor-waarden primair passen ten behoeve van de ruimtelijke groei. |
|
| Bestuurlijk inzicht in de mobiliteits-effecten van groei en in de maat-regelen die nodig zijn om bereikbaar-heid en verkeers-veiligheid te borgen. |
|
Energie, duurzaamheid en klimaat-adaptatie Gebiedsontwikkelingen dragen bij aan een duurzame, klimaatbestendige en toekomst vaste leefomgeving | Bestuurlijk sturen op tijdige beschikbaarheid van energie-infrastructuur, duurzame inrichting en klimaat adaptieve maatregelen. |
|
| Integraal bestuurlijk beeld van duurzaam-heidskeuzes, energie-belemmeringen en klimaat-risico’s bij ruimtelijke ontwikkeling. |
|
Voorzieningen en leefkwaliteit Groei gaat samen met behoud en versterking van voorzieningen, sociale samenhang en ruimtelijke kwaliteit. | Borgen dat gebieds-ontwikkelingen bijdragen aan vitale kernen en een leef-omgeving die aansluit bij de maatschappe-lijke behoefte. |
|
| Bestuurlijk inzicht in de maatschap-pelijke effecten van groei en de keuzes die nodig zijn voor vitale en aantrekkelijke kernen. |
|
Bestuurlijke sturing en beheersing De uitvoering van gebieds-ontwikkeling is transparant, voorspelbaar en bestuurlijk beheersbaar. | Versterken van grip op planning, risico’s, middelen, besluitvorming en samenhang tussen projecten. |
|
| College en raad beschikken tijdig over beslisinformatie om te prioriteren, bij te sturen en verantwoor-ding af te leggen. |
|
Scope en prioritaire projecten
De programmascope wordt jaarlijks herijkt. Uitgangspunt voor 2027 is de door de directie vastgestelde initiële scope uit het Programmaplan WME, aangevuld met projecten die vanwege hun omvang, complexiteit of rand voorwaardelijke betekenis bestuurlijke prioriteit hebben. De definitieve selectie is bij de Kadernota 2027 aangeboden en wordt bij de begroting 2027 vastgesteld.
Het programmaplan WME maakt het mogelijk dat de komende jaren 5.376 woningen worden toegevoegd aan ons areaal. Dit heeft voor de toekomst ook gevolgen voor de reguliere taken van de gemeente. In Programma 8 is de impact hiervan benoemd.
De projectplannen voor Stougjeswijk en Tijdelijke huisvesting zijn via de planning & control cyclus vastgesteld waarbij budget ter beschikking is gesteld. Er zijn 14 projecten die onder de criteria van het programmaplan WME vallen. De resterende 12 projecten worden via de najaarsnota 2026 of de voorjaarsnota 2027 voor besluitvorming voorgelegd en in de begroting verwerkt. Zodra een projectplan is vastgesteld, vallen de bijbehorende budgetten en investeringen onder het programma WME. Zodra deze (deels) overgedragen kan worden naar de lijnorganisatie, zal dat via de P&C cyclus, dus inclusief de benodigde beheersbudgetten, plaatsvinden.
Cluster/opgave | Projecten in de initiele scope | WME-relatie | Focus 2027 |
|---|---|---|---|
Oud-Beijerland | Stougjeswijk-Oost; Oosterse Gorzen | Wonen, N217, OV, netcapaciteit, voorzieningen | Fasering en besluitvorming; koppeling met N217; bewaken voorwaarden motie Stougjeswijk; voorbereiding bouwstromen. |
Numansdorp | Molenpolder; Torensteepolder; Bomenbuurt | Wonen, westelijke ontsluiting, OV/P+R, energie | Planologische voortgang; integrale ontsluiting; afspraken provincie en partners; project- en grondexploitatiekaders. |
Tijdelijke huisvesting | Tijdelijke huisvesting | Wonen, locaties, voorzieningen, energieaansluitingen | Realisatie en ingebruikname conform besluiten; beheerste fasering; draagvlak, exploitatie en beheersing risico’s. |
Overige woningbouw/gebiedsontwikkeling boven 100 woningen | o.a. ’s-Gravendeel-West, Tienvoet, Land van Essche III | Wonen, lokale infrastructuur, ruimtelijke kwaliteit | Prioriteren op bijdrage aan woningbouwdoelen en uitvoerbaarheid; actuele projectopdrachten en besluiten. |
Mobiliteit | N217, ontsluitingen, ringwegconcept, parallelweg N217, P+R en relevante fiets-/OV-maatregelen | Randvoorwaardelijk voor woningbouw en bereikbaarheid | Bestuurlijke en financiële afspraken; integrale planning; conditionering vóór woningbouwmijlpalen. |
Energiesysteem | 150 kV-station (1), 50 kV-stations (3), transformatoropgave en lokale systeemoplossingen (200+) | Netcapaciteit voor woningbouw, bedrijven en voorzieningen | Afspraken met TenneT/Stedin; locatie- en procedureplanning; maatregelen tegen vertraging door netcongestie. |
Besturing, organisatie en verantwoording
De gemeenteraad stelt de inhoudelijke en financiële kaders vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering. De bestuurlijk opdrachtgever en de ambtelijk opdrachtgever/programmadirecteur WME sturen op de samenhang tussen de projecten en op tijdige escalatie van knelpunten. De aangewezen projecten worden onder regie en uitvoering bestuurd door de projectorganisatie PRO en na de status van gereed melding of in productie name overgedragen aan de lijnorganisatie.
- Maandelijks: projectrapportages en projectbeheersingsoverleg
- Kwartaal: integrale managementrapportage aan directie en bestuurlijk opdrachtgever.
- Halfjaarlijks: bestuurlijk voortgangsbericht aan de gemeenteraad (presentatie).
- Bij de reguliere P&C documenten: actualisatie van doelen, financiële prognose, risico’s en weerstandsvermogen.
In alle rapportages wordt op uniforme wijze gerapporteerd over GROTICK, afwijkingen ten opzichte van de vastgestelde baseline, de prognose einde project en de voorgestelde beheersmaatregelen.
Financieel kader
De financiële huishouding van WME wordt afzonderlijk herkenbaar gemaakt in de gemeentelijke begroting. De uitgaven en inkomsten worden op programma-, cluster- en projectniveau geregistreerd. Projectbudgetten worden uitsluitend beschikbaar gesteld op basis van een vastgesteld projectplan, een actuele raming en een expliciet besluit over dekking.
De belangrijkste dekkingsbronnen zijn:
- reguliere personeels- en programmabudgetten en, voor zover besloten, overheaddekking voor de IPM-staf;
- plankostenverhaal en bijdragen uit anterieure overeenkomsten;
- opbrengsten uit actief grondbeleid en bijdragen van ontwikkelaars;
- beschikbaar gestelde VAT-kosten bij investeringen in infrastructuur, openbare ruimte en maatschappelijke voorzieningen;
- rijks-, provinciale en regionale subsidies, waaronder woningbouw- en bereikbaarheidsregelingen;
- de Realisatiestimulans Woningbouw en overige door de raad toegewezen middelen.
Bij de vaststelling van programmaplan WME (en de financiele besluitvorming bij de jaarrekening 2025) is besloten om de geldstromen via een reserve Volkshuisvesting/WME te harmoniseren. Deze reserve kan verschillen in tijd tussen voorbereidingskosten en latere inkomsten opvangen. Dit betreft een dekkingsreserve waarbij de onttrekkingen uit deze reserve als structureel worden aangemerkt conform het gemeenschappelijk toezichtskader (GTK) 2026 omdat deze reserve als een tijdelijke beleidsimpuls wordt beschouwd. Onttrekkingen en stortingen vinden plaats op basis van expliciete besluitvorming en binnen de gemeentelijke begrotings- en verslaggevingsregels.
Kosten programmaplan WME (Staf)
Financieel overzicht 2027 | Begroot | Dekking | Toelichting |
|---|---|---|---|
Programmaorganisatie WME | 1.600 | 600. Projecten 1.000 Reserve WME | Programmamanager, contractmanager, risico-manager, omgevingsmanager, planningsadviseur, subsidieadviseur, projectsecretaris, kwaliteitsmanager, communicatieadviseur, manager projectbeheersing, waarvan een percentage wordt doorbelast aan de projecten. |
Begroot verloop van de reserve WME
Reserve WME1 | Dotatie | Onttrekking | Project | Toelichting |
|---|---|---|---|---|
Stand 1-1-2026 | - | |||
Mutaties 2026 | ||||
2.548 | Realisatiestimulans | Over 2025 | ||
213 | Dekking WME staf (2026) | Miv 2027 structureel opgenomen in begroting. | ||
1.600 | Stougjeswijk (2026) | Betreft saldo van dekking plan- en VAtkosten en ontvangst subsidie knelpuntenpot | ||
Stand 31-12-2026 | 735 | |||
Mutaties 2027 | 2.387 | Realisatiestimulans | Over 2026 | |
2.713 | Stougjeswijk (2027) | Betreft saldo van ontvangst bijdrage plankosten minus plankosten 2027. | ||
1.434 | Dekking nieuwe kostentoerekening incl staf WME (miv 2027) | Dekking toerekening uren naar taakveld 8.1 | ||
Stand 31-12-2027 | 4.401 |
- In dit overzicht is vooruitgelopen op de mutaties die volgen in de Najaarsnota 2026.
Voor het project Tijdelijke huisvesting is voor de periode 2026-2029 totaal € 3.6 miljoen (jaarlijks € 0,9 miljoen) beschikbaar gesteld via de Reserve Tijdelijke beleidsimpulsen. Het is de verwachting dat wij in 2026 € 0,4 miljoen gebruiken en dus een restant van € 0,5 miljoen doorschuift naar 2027.
Voor de overname van N217 is een bruiddschat ontvangen van € 9 miljoen. Deze storten wij in een bestemmingsreserve om deze na 2032 te kunnen inzetten voor de grootschalige investeringen.
Alle investeringsprojecten die verbonden zijn aan de projecten van WME worden door de projectorganisatie beheerd en het budget voor deze investeringen gemandateerd aan de programmadirecteur WME. Na oplevering en/of in gebruik name zal de activa worden overgedragen aan de lijnorganisatie. Uiteraard nemen de betreffende vak teams deel in de projectorganisatie zodat kennis, ervaringen en de vastgestelde kaders geborgd worden. Vanuit de projectorganisatie wordt het betreffende actief naar de lijn overgedragen met een onderhouds- en beheerbudget in de P&C cyclus.
De volgende investeringen zijn inmiddels onderhanden bij programma WME;
Project | ActiefDotatie | Krediet (excl dekking) | Status | Geplande overdracht |
|---|---|---|---|---|
Stougjeswijk | N217 | PM | Onderhanden | Overdracht per 22 september 2026 |
Stougjeswijk | Groot onderhoud N217 | 9,0 mln. | Voorzien in 2032 | 2033/2034 |
Stougjeswijk | Verbreding Tienvoet | 3,7 mln | Gepland | 2033/2034 |
Stougjeswijk | Verbreding viaduct | 14,7 mln | Gepland | 2033/2034 |
Stougjeswijk | Maatschappelijk vastgoed ( 3 voorbereidingskredieten: school, gymzaal en multifunctionele accommodatie) | PM | Voorbereidingsfase | PM |
Stougjeswijk | Overname areaal (4 investeringen) | 20,8 mln. | AOK | 2028/2029 |
Stougjeswijk | Bosschenweg kruising | 6,8 mln. | Onderhanden | 2033/2034 |
Tijdelijke huisvesting | Locatieonderzoek | PM | Voorbereiding | PM |
Het programmaplan WME en de bijbehorende paragraaf zijn nieuw in de begroting 2027. Dit brengt een administratieve wijziging met zich mee ten aanzien van het mandaat en de bijbehorende budgethouderschap. In het vervolg zullen de gedetaileerde investeringsopgaven toegevoegd worden aan de bijlage met investeringen.
Belangrijkste risico’s en beheersmaatregelen
Risico | Mogelijk effect | Beheersing in 2027 |
|---|---|---|
Vertraging van ruimtelijke procedures, bezwaar en beroep | Uitstel bouwtitels, hogere voorbereidingskosten en gemiste opbrengsten/subsidies. | Actuele integrale planning, vroegtijdig omgevingsmanagement, juridische kwaliteitscontrole en scenario’s voor parallel plannen. |
Mobiliteitsmaatregelen niet tijdig gereed | Woningbouw moet worden vertraagd of stilgelegd; bereikbaarheid en draagvlak verslechteren. | Kritieke afhankelijkheden in masterplanning; afspraken met provincie/Rijk; bestuurlijke escalatie en toepassing ‘eerst bewegen en dan bouwen’. |
Netcongestie en vertraging netuitbreiding | Woningen, bedrijven of voorzieningen kunnen niet tijdig worden aangesloten. | Gezamenlijke planning met TenneT/Stedin, locatie- en vergunningenregie, onderzoek naar energiehubs en tijdelijke/lokale oplossingen. |
Onhaalbare businesscases en kostenstijgingen | Aanvullende gemeentelijke middelen nodig of projecten worden uitgesteld. | Periodieke actualisatie businesscases, verplichtingen- en prognoseadministratie, scopebeheersing en besluitvorming bij afwijkingen. |
Onvoldoende capaciteit en expertise | Vertraging, kwaliteitsverlies en grotere afhankelijkheid van externe inhuur. | Meerjarige capaciteitsplanning, dedicated teams, gerichte werving en prioritering van projecten. |
Subsidies of kostenverhaal worden niet volledig gerealiseerd | Hogere netto gemeentelijke lasten. | Subsidiescan, tijdige verantwoording, volledige urenregistratie en contractuele borging van kostenverhaal. |
De uitgewerkte risico’s in de paragraaf Risico en Weerstandsvermogen hebben betrekking op:
- Wonen Markt kan niet tijdig woningen opleveren, volledige afhankelijkheid van de markt. Beheersmaatregel: meer beschikbaarheid van eigen grondposities.
- Mobiliteit Eerst bewegen, dan bouwen. Mobiliteitsagenda moet integraal worden bekeken en aansluiten op het versneld kunnen bouwen van woningen.
- Energie Eerst bewegen, dan bouwen. Dat betekent dat er stroom moet zijn om te kunnen aansluiten.
Informatie aan de raad
De raad ontvangt informatie via de P&C momenten op een niveau dat sturing mogelijk maakt zonder de uitvoeringsverantwoordelijkheid van het college over te nemen. Per majeur (WME) project worden minimaal de volgende gegevens opgenomen:
- doel, scope en bijdrage aan de coalitie- en programmadoelen;
- vastgestelde besluiten en beschikbare kredieten en budgetten;
- voortgang op planning en eerstvolgende bestuurlijke mijlpalen.
Afwijkingen die buiten het mandaat, krediet of vastgestelde beleidskader vallen, worden afzonderlijk aan de raad voorgelegd. Daarmee ontstaat een navolgbare lijn tussen projectbesluiten, de P&C-cyclus en de bestuurlijke voortgangsrapportage.
Aan de hand van het volgende overzicht wordt de stand van zaken van de projecten die vallen binnen het programma WME o.b.v. GROTICK gepresenteerd:
Samenvatting
Met WME kiest de gemeente voor één samenhangende aanpak van woningbouw, bereikbaarheid en energie. In 2027 ligt de nadruk op versnellen waar dat verantwoord kan, het vooraf organiseren van de randvoorwaarden en het versterken van grip op planning, financiën en risico’s. De uniforme IPM- en GROTICK-werkwijze ondersteunt de raad, het college en de ambtelijke organisatie bij tijdige besluitvorming en transparante verantwoording.